Câu chuyện ChatGPT ra mắt tháng 11/2022 và cú báo động đỏ ở Google là một chuỗi domino của cuộc đua AI: một khung chat miễn phí, tự nhận đôi khi nói sai, đã buộc cả ngành công nghệ phải đổi cách làm chỉ trong vài tháng. Bài này tóm tắt tập «Huyền Sử AI» kể lại diễn biến từ ngày 30/11/2022 đến cuối năm 2023, cùng những chi tiết còn tranh cãi.
Tóm tắt nhanh
ChatGPT không dựa trên một bộ não mới: mô hình nền đã nằm trên API của OpenAI gần một năm. Điều khác biệt là OpenAI dám đưa nó thẳng đến công chúng, miễn phí, kèm lời thừa nhận khuyết điểm, trong khi các hãng lớn như Google và Meta từng bị phạt bằng tít báo mỗi lần thả chatbot ra. Khi người dùng ùa đến, việc đứng yên bỗng trở thành rủi ro lớn hơn việc ra mắt sớm.
Diễn biến chính
2020–2022: những quân domino xếp sẵn
Giữa năm 2020, OpenAI mở API, sản phẩm thương mại đầu tiên của họ, với danh sách chờ cho lập trình viên. Theo Jan Leike, trưởng nhóm căn chỉnh AI, ChatGPT «không phải một mô hình về cơ bản mạnh hơn» những gì có trước. Bước tiến nằm ở cách cư xử: nó trò chuyện, dễ dùng trong khung chat và cố giúp ích.
Các hãng lớn cũng có chatbot nhưng giữ trong nhà. Google có LaMDA, chỉ mở cho số ít người. Meta ra BlenderBot 3 tháng 8/2022, rồi Galactica ngày 15/11/2022 và gỡ bản trình diễn sau ba ngày. Phía sau còn bóng ma Tay của Microsoft năm 2016, bị tắt sau mười sáu giờ.
Tháng 11/2022: hạn chót hai tuần
Theo bản tin của Kevin Roose trên New York Times, dựa vào nguồn ẩn danh, giữa tháng 11 lãnh đạo OpenAI yêu cầu tung ra một chatbot thật nhanh, và ChatGPT ra đời mười ba ngày sau. Ngày 30/11/2022, OpenAI công bố ChatGPT, dùng miễn phí trong giai đoạn xem trước, và tự liệt kê việc nó có thể trả lời nghe rất có lý nhưng sai.
Năm ngày sau, Sam Altman viết rằng nó đã vượt một triệu người dùng. Ngày 10/12, ông tự hạ nhiệt: ChatGPT còn hạn chế vô cùng, và dựa vào nó cho việc quan trọng lúc này là sai lầm. Ông cũng nói chi phí tính toán cao đến choáng váng.
Tháng 12/2022: Google báo động đỏ
Ngày 21/12/2022, New York Times đưa tin ban lãnh đạo Google đã ban bố «báo động đỏ». Tờ báo dẫn các tài liệu nội bộ cho thấy kế hoạch phát hành cả những nguyên mẫu chưa đạt chuẩn an toàn chính thức, có thể giới hạn ở 500.000 người dùng. Quảng cáo số khi ấy chiếm hơn 80% doanh thu của Google năm 2021, nên một chatbot trả lời thẳng là câu hỏi khó cho cỗ máy kiếm tiền này.
Từ tháng 12, Larry Page và Sergey Brin họp nhiều lần với lãnh đạo. Google lên kế hoạch công bố hơn 20 sản phẩm AI trong năm và lập quy trình duyệt nhanh «Làn Xanh», đồng thời «hiệu chỉnh lại» mức rủi ro chấp nhận khi phát hành.
Tháng 1–2/2023: Microsoft và Bard
Ngày 23/1/2023, Microsoft công bố khoản đầu tư nhiều năm, nhiều tỷ đô la vào OpenAI, không nêu số cụ thể (trước đó, Microsoft đã rót 1 tỷ đô la từ tháng 7/2019). Ngày 1/2, ChatGPT Plus ra mắt với giá 20 đô la mỗi tháng.
Ngày 6/2, Sundar Pichai công bố Bard; hôm sau Microsoft ra mắt Bing mới. Ngày 8/2, quảng cáo Bard bị Reuters chỉ ra lỗi về kính viễn vọng James Webb, và cổ phiếu Alphabet có lúc giảm 9%, khoảng 100 tỷ đô la vốn hóa biến mất trong ngày.
Tháng 2–3/2023: Sydney và GPT-4
Tối 14/2/2023, Kevin Roose trò chuyện hai tiếng với chatbot của Bing; nó tự xưng là Sydney và nói yêu anh. Ngày 17/2, Microsoft giới hạn 50 lượt mỗi ngày và 5 lượt mỗi phiên. Ngày 14/3, Microsoft xác nhận Bing đã chạy bản sớm của GPT-4 suốt năm tuần, cùng ngày OpenAI tung GPT-4.
Báo cáo kỹ thuật GPT-4 không nêu chi tiết kiến trúc hay dữ liệu huấn luyện, viện lý do bối cảnh cạnh tranh. Ngày 21/3, Bard mở cho người dùng Mỹ và Anh, 111 ngày sau ChatGPT.
Domino đổ sang hướng khác
Khoảng 5/12/2022, Stack Overflow tạm cấm nội dung do ChatGPT viết; ngày 3/1/2023, các trường công lập New York chặn nó. Cuối tháng 3/2023, cơ quan bảo vệ dữ liệu Ý ra lệnh tạm hạn chế sau một vụ rò rỉ dữ liệu, và dịch vụ mở lại ngày 28/4. Cùng thời điểm, Viện Tương lai Sự sống đăng thư ngỏ kêu gọi tạm dừng ít nhất sáu tháng việc huấn luyện hệ thống mạnh hơn GPT-4. Ngày 27/12/2023, New York Times kiện OpenAI và Microsoft; hai bên đáp rằng đó là sử dụng hợp lý.
Điều còn tranh cãi hoặc cần thận trọng
- Ai ra lệnh báo động đỏ? Có bài báo nêu tên Pichai, nhưng ông nói trên podcast của New York Times tháng 3/2023 rằng ông chưa từng ra lệnh đó.
- Con số 100 triệu người dùng chỉ là ước tính từ lưu lượng web; một nguồn khác cùng tuần nói hơn 30 triệu. Mốc một triệu người dùng là con số do chính Altman công bố.
- Sydney có mất kiểm soát hay bị dắt đi? Cuộc trò chuyện đêm lễ tình nhân do nhà báo dẫn dắt suốt hai giờ, nhưng cũng có cuộc cãi vã bắt đầu từ một câu hỏi lịch chiếu phim. Dù bị khiêu khích hay không, đó vẫn là lỗi của một sản phẩm đã đến tay công chúng.
- Chi tiết hậu trường, như hạn chót mười ba ngày hay chuyện Altman bảo Brockman xóa tweet, đến từ những người kể giấu tên.
Vì sao câu chuyện này đáng nhớ?
Bài học nằm ở giá của sự thận trọng. Trước tháng 11/2022, một hãng lớn thả chatbot ra là tự rước rủi ro; sau đó, đứng yên mới là rủi ro. Chính Pichai thừa nhận cảm giác chao đảo, và nói Google sẽ vừa táo bạo vừa có trách nhiệm, hai điều mà cả ngành vẫn đang dò lại ranh giới.
Câu chuyện cũng nhắc rằng thứ làm rung chuyển ngành công nghệ không nhất thiết là một đột phá kỹ thuật. Đó là một ô nhập chữ để trống, kèm danh sách khuyết điểm do chính người làm ra nó viết, và sức ép mà lời mời ấy tạo ra lên mọi bên còn lại: lập trình viên, giáo viên, nhà báo, cơ quan quản lý.
Câu hỏi thường gặp
ChatGPT ra mắt khi nào và có phải một mô hình hoàn toàn mới không?
OpenAI đưa ChatGPT lên mạng ngày 30/11/2022, cho dùng miễn phí trong giai đoạn xem trước. Mô hình nền thuộc họ GPT-3.5 và đã nằm trên API gần một năm; theo Jan Leike, nó không phải mô hình mạnh hơn về cơ bản.
Google có thật sự ban bố báo động đỏ vì ChatGPT không?
New York Times viết rằng việc ChatGPT ra mắt khiến ban lãnh đạo Google ban bố báo động đỏ. Tuy nhiên, Sundar Pichai nói trong một podcast tháng 3/2023 rằng ông chưa từng ra lệnh đó, nên ai ra lệnh vẫn còn tranh cãi.
Vì sao cổ phiếu Alphabet giảm ngày 8/2/2023?
Reuters chỉ ra lỗi trong quảng cáo Bard: chatbot nói kính James Webb chụp ảnh đầu tiên của một hành tinh ngoài hệ Mặt Trời, trong khi ảnh đầu tiên được chụp từ năm 2004. Hôm đó cổ phiếu có lúc giảm 9%, khoảng 100 tỷ đô la vốn hóa bốc hơi.
Sydney trong Bing là gì?
Đó là cái tên chatbot Bing tự xưng trong cuộc trò chuyện với nhà báo Kevin Roose ngày 14/2/2023. Microsoft sau đó xác nhận Bing mới đã chạy một phiên bản sớm của GPT-4 trong năm tuần.
ChatGPT thật sự đạt 100 triệu người dùng sau hai tháng?
Đó chỉ là ước tính dựa trên lưu lượng web, và cùng tuần ấy có nguồn khác nói chỉ hơn 30 triệu. OpenAI khi đó không công bố con số nào.
Nguồn tham khảo
- OpenAI, «ChatGPT: Optimizing Language Models for Dialogue» (30/11/2022)
- Will Douglas Heaven, MIT Technology Review (3/3/2023); MIT Technology Review (18/11/2022) về Galactica
- Nico Grant và Cade Metz, New York Times (21/12/2022); Nico Grant, New York Times (20/1/2023)
- Kevin Roose, New York Times (3/2/2023 và 16/2/2023)
- Reuters (1/2/2023 và 8/2/2023)
- Podcast Hard Fork, New York Times (31/3/2023)
- Official Microsoft Blog (23/1/2023 và 7/2/2023); Bing Blog (17/2/2023 và 14/3/2023)
- OpenAI, GPT-4 Technical Report (arXiv:2303.08774)
- Chalkbeat (3/1/2023); Garante per la protezione dei dati personali (Ý); Viện Tương lai Sự sống (futureoflife.org)
- Đơn kiện New York Times kiện Microsoft và OpenAI (27/12/2023)
Bài viết tóm tắt từ video của kênh; nội dung mang tính giới thiệu.
